Yaşlılarda Düşme ve Düşmeyi Önleme Yolları

Yaşlılarda düşme, yüksek ölüm oranlarına, sakatlıklara ve iş gücü kayıplarına neden olduğu için hem birey hem de toplum açısından oldukça ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Toplumda yaşayan 65 yaş ve üzeri bireylerin yaklaşık üçte biri her yıl en az bir kez düşmektedir. Bu oran, yaşın ilerlemesiyle birlikte artarak 80 yaş ve üzeri bireylerde %50 seviyelerine kadar ulaşmaktadır. Yaşlılarda meydana gelen kalça kırıklarının %90-95'inin temel nedeni düşmelerdir ve düşme vakalarının %40-60'ında kafa travması, kırık ve majör yaralanmalar görülmektedir.

1.Düşmeye Neden Olan Risk Faktörleri

Düşmeler genellikle tek bir nedene bağlı değildir; içsel (kişinin vücut ve sağlık durumu) ve dışsal (çevresel koşullar) faktörlerin birleşimiyle meydana gelir.

• İçsel Faktörler: Yaşın ilerlemesi, görme ve işitme kayıpları, kas gücünde azalma, postüral kontrol kaybı ve reaksiyon sürelerinin uzaması gibi fizyolojik değişiklikler önemli nedenlerdir. Ayrıca Parkinson, inme, diyabet, kalp-damar hastalıkları, idrar kaçırma, demans, depresyon ve kireçlenme gibi kronik hastalıklar da riski artırır. Polifarmasi (5 veya daha fazla ilaç kullanımı) ve özellikle antidepresan, sakinleştirici, uyku ilacı veya tansiyon düşürücü ilaçların yan etkileri, sersemlik ve baş dönmesi yaparak denge kaybına yol açar.

• Dışsal (Çevresel) Faktörler: Yetersiz aydınlatma, düzensiz veya yüksek kaldırımlar, kaygan zeminler, yerdeki sabitlenmemiş halılar, elektrik kabloları, merdivenlerde ve banyolarda tutunma barlarının olmaması, uygunsuz ayakkabı kullanımı gibi çevresel tehlikelerdir. Düşmelerin büyük bir kısmı ev ortamında gerçekleşmektedir.

2.Düşmeleri Önlemek İçin Yapılması Gerekenler

Düşmeler yaşlılığın doğal ve kaçınılmaz bir sonucu değildir; risk faktörlerinin düzeltilmesi ve alınacak bazı tedbirlerle büyük oranda önlenebilir.

• Düzenli Egzersiz: Düşmeyi engellemenin en temel ve düşük maliyetli yollarından biridir. Haftada en az 3 gün, 30-60 dakika yapılacak olan yürüyüş, yüzme gibi dayanıklılık alıştırmaları kas gücünü ve kalp damar sağlığını korur. Özellikle dengeyi geliştiren Tai-Chi, yoga, tek ayak üzerinde durma gibi aktiviteler mutlaka programa dahil edilmelidir.

• Ev ve Çevre Güvenliğinin Sağlanması: Evde yapılacak düzenlemelerle düşme riski %60 oranında azaltılabilir. Odalar ve özellikle yatak odası ile banyo arası iyi aydınlatılmalı (karanlıkta seçilebilen fosforlu elektrik düğmeleri tercih edilebilir). Zeminde kayan halı ve kilimler sabitlenmeli veya kaldırılmalı, yürüme alanındaki kablo ve döküntüler toplanmalıdır. Banyolarda küvet yerine duşakabin tercih edilmeli, zemine kaydırmaz mat serilmeli ve klozet ile duş kenarlarına tutunma barları (korkuluk) monte edilmelidir.

• Tıbbi Kontroller ve İlaç İncelemesi: Altı ayda bir doktor kontrolünden geçilmeli; görme, işitme, tansiyon düşüklüğü, kansızlık veya B12 eksikliği gibi sorunlar tedavi edilmelidir. Tansiyon düşüklüğünden kaynaklanan baş dönmesini önlemek için, yataktan veya oturur pozisyondan kalkarken aniden kalkılmamalı, ayaklar bir süre sarkıtılarak ve beklenerek kalkılmalıdır. Kullanılan tüm ilaçlar bir uzman eşliğinde gözden geçirilmeli ve gereksiz (çoklu) ilaç kullanımından kaçınılmalıdır.

• Doğru Ayakkabı ve Yardımcı Cihaz Kullanımı: Evin içerisinde çorapla veya yalın ayak dolaşılmamalıdır. Yüksek topuklu, yumuşak tabanlı ayakkabılar yerine; ayak bileğini iyi kavrayan, sert tabanlı ve kaymayan yürüyüş ayakkabıları tercih edilmelidir. Hekimin önerdiği durumlarda baston veya yürüteç (walker) kullanmak ihmal edilmemelidir